Robots 101 – Türk Robot Portalı

Vidalar – Cıvatalar – Somunlar

Bu malzemeler projelerimizde kullandığımız en temel bağlantı parçalarıdır. İki parçayı birleştirmek için (Bir motoru panele bağlarken örneğin) kullanırız.

Vidalar sabit bir bağlantı için sıklıkla kullandığımız bağlantı elemanlarıdır. İlkel yapıştırıcılarla çalışmak yerine vida – somun ikilisi robotunuzu daha sağlam, güçlü kılar. Diğer bağlantı elemanlarını da yazıda tanıtacağım.

Makina vidaları (Cıvatalar)

Robotikte kulandığımız vida tipidir. Diğer isimleri de cıvatadır. Vidaların özellşmiş bir halidir. Ağaç vidaları gibi uçları sivri değil küttür ve somunlarla birlikte kullanılmak için üretilmişlerdir. Somun-Pul-Cıvata üçlüsüyle robotun genel parçalarını birbirine tuttururuz. Yazıda hem vida hem cıvata kelimesi kullanacağım. Hırdavatçılarda da iki kelime de eş anlamlı kullanılmaktadır.

Somunlar:  Somunlar cıvataları yüzeylere bağlamak için kullandığımız yardımcı elemanlardır.

Genellikle altıgen şeklinde olurlar ve ortalarında delik olur. Somun ölçüsüne göre boyutları değişir. Aynı şekilde içlerinde yer alan yivler de standartlarına göre değişir.
Pul:  Cıvatanın yüzeye oluşturduğu basıncı daha geniş bir alana yayan bağlantı elemanlarıdır. Bu şekilde cıvata ile yüzeyin birleşim alanı da genişler ve sürtünme kuvveti artar.

Pulların temel olarak iki grubu mevcuttur.  Biri standart yayvan pullar diğeri ise kilit pulları, bu pullar hafif yaylanma özellikleri nedeniyle bir kez tam sıkıldıklarında cıvataya sürekli baskı uygulayıp gevşemeyi önlerler.

Düz (slot) Cıvata

En ucuza üretilebilen vida başlığı olduğu için ekonomik bir vida tipidir ve çok fazla güç gerektirmeyen birçok bağlantıda kullanırız.  Bu cıvataları sıkarken ve gevşetirken aşırı bir kuvvet uygularsak vida çizgisi çok hızlı bozulur bu nedenle bu cıvataları tavsiye etmiyorum.

Yıldız Cıvata

Yıldız cıvata başlığı cıvataya daha çok gücü iletebilmemeizi sağlar. Düz cıvata da güç yalnızca 2 noktadan iletilirken yldız vidada dör,t altıgen (hex-alyen) vidadalarsaysa altı noktadır. Yıldız vidalar da ucuz, kullanışlı vidalardır. İngilizce de Philips head screw olarak da geçmektedir.

Altıgen Baş Cıvata

Yüksek tork isteyen ve sağlam bir vida türüdür. Bu vidayı sıkmak için ya özel bir tornavida (Lokma) kullanmak gerekir ya da ingiliz anahtarı kullanmak gerekir. Küçük projelerde kullanımı pek pratik değildir.

Alyen Cıvata
Alyen vidaların başlığı içine uygun alyen girecek şekilde yapılmıştır. Altıgen baş vidalarda dış kısımdaki altıgen bu vidalarda içe doğru çukur şeklindedir. Projenize ayrı bir estetik katar. Ayrıca çok dayanıklıdır, güç isteyen sistemlerde kullanılabilir. Biraz daha pahalı bir vida tipidir.

Torx Cıvata

Altıgenin orta kenarlarının içe bükülerek yıldız oluşmasıyla ortaya çıkan bu vida başlık şeklide en çok cep telefonlarında rastlıyoruz. Neden bu tür bir tasarım yaptıkları konusunda hiç bir fikrim yok..:)

Bazı cihazları parçalarken birçok değişik başlıkta vidalara rastlıyoruz. Kare başlıklı üçgen başlık şekilli  vidalarda vardır.

Şekillerine görePan (Düğme – Parabaş) Cıvata
Türkiyede satılan vidaların büyük bir kısmı bu şekile sahiptir. Bu vidaların daha da yayvan başlı olanlarına parabaş vida deriz. Vida başlığı yayılmış olduğu için genellikle pul kullanma gereksinimini ortadan kaldırır. Geniş bir baş daha fazla alana aynı kuvveti uyguladığı için ezilme basıncı azalır.
Böylece montajlanan malzemede daha az baskı oluşmasını sağlar.
Havşa başlı vida (Countersunk)

Bu vida türü de çok önemlidir. Bağlandığı yüzeyin içine girerek yüzeyde yükseklik bırakmaz. Bağlanılan parçanın içe girerek projeye estetik bir görüntü kazandırır.

Cıvata Ölçüleri

Maalesef herşeyde olduğu gibi vidalarda da bir ikilik mevcut. Cıvata ölçüleri en genel olrak iki ölçü sistemin detoplanır, bunlar:

• Metrik Sistem
• Gregoryen (imperial) cıvata sistemleridir.

Gregoryen vidalarda ölçü sistemi bir ölçü numarası ve inç başına kaç vida adımı olduğu belirtilerek yapılır. Örneğin 4-40 lık bir vida da 4 ölçü numara standartına uygun ve bir inçinde yani 2,54 cm’de 40 adet vida adımı olduğunu anlayabiliriz.
Metrik vida sistemide vida çapına göre ölçülendirilir.
Vida Hammaddeleri
Plastik: Plastik olarak polyamid maddenin kullanıldığı vida türüdür. Yüksek dayanıklılık ve tabi yüksek sıcaklık gerektirmeyen amaçlarla kullanılabilir. En büyük avantajı diğer vidalara göre daha hafif olması nedeniyle ağırlığın kritik olduğu yerlerde kulanılmasıdır. Ayrıca yalıtkan olması nedeniyle de bazı elektrik devrelerimde yalıtım amacıyla kullanılır. Genellikle polyamdin doğal rengi olan beyaz renkte bulunur.

Çelik: Krom-nikel vidalarla birlikte en çok kullanılan vida türüdür.  En yaygın vida türüdür. Paslanmaz modelleri biraz daha pahalı satılırlar.
Krom-Nikel: Krom-Nikel alaşımlı yada nikal kaplama vidalardır.
Titanyum: Aliminyum kadar hafif olmasına rağmen çelikten daha dayanıklı vidalar titanyumdan üretilir. Tabi tahmin edebileceğinzi gibi en pahalı vida türü bunlarıdr.
Vida Satın almak
Vidaları alırken ileriyi de düşünerek topluca almanızı öneirim.  .  ÖRneğin kulandığım 1,5 cm uzunlukta M3 vidalrın 100 adetini 3-4 ytl gibi çok ekonomik bir fiyata alabiliyorken.8-10 vida almak istiyorum diye bir hırdavatçıya gittiğinizde oldukça komik olabiliyor.
Fırat Dede // Ağustos 2008